French (Fr)Polish (Poland)

Stacja Naukowa Polskiej Akademii Nauk w Paryżu


Historia
Mądra, natchniona to była myśl, by zachować jedno z najpiękniejszych dzieł Emigracji, związane z pamięcią Adama Czartoryskiego, Niemcewicza, Mickiewicza i tylu innych, wlać w nie pierwiastek nowego życia i przekształcić je w posterunek nauki polskiej, pośredniczący pomiędzy Krajem a wielkim ruchem europejskim
Stanisław Smolka  
Stanisław Smolka, Akademia Umiejętności w Krakowie 1873-1893, Kraków 1894  


Znamienne daty

Polska w okresie rozbiorów

 

 

1795

trzeci rozbiór Polski przez Austrię, Prusy i Rosję - Polska traci suwerenność

1830-1831

Powstanie Listopadowe - początek Wielkiej Emigracji do Francji

1832

powstanie Towarzystwa Literackiego - powołanie Towarzystwa Naukowego

Więcej…
 
Lata 1893-1918

Powstanie polskiej Stacji Naukowej w Paryżu wpisuje się w różne wydarzenia i procesy historyczne, związane jest z losami emigracji polskiej we Francji. W XIX wieku nastąpił rozwój instytucji chroniących dziedzictwo narodowe, a także zmiany o charakterze ogólnoeuropejskim w zakresie form działalności naukowej polegające m.in. na powoływaniu placówek badawczych poza granicami.

 

Więcej…
 
Lata 1918-1939

W Polsce niepodległej Biblioteka Polska wraz ze Stacją Naukową stała się największą zagraniczną placówką naukową w Paryżu. W 1921 roku odwiedził ją Naczelnik Państwa marszałek Józef Piłsudski. Rangę Stacji podniosło również zacieśnienie stosunków polsko-francuskich. Po śmierci Władysława Mickiewicza (1926) stanowisko delegata PAU przy Bibliotece Polskiej i Stacji Naukowej objął Franciszek Pułaski, dotychczasowy przewodniczący Rady Naukowej MSZ.

Więcej…
 
Lata 1944-1960

Druga wojna światowa spowodowała w Bibliotece znaczne spustoszenie. Placówka ta należała do najbardziej zniszczonych obiektów naukowo-kulturalnych we Francji, zbiory zostały wywiezione do Niemiec, z wyjątkiem najcenniejszych, ukrytych przez Franciszka Pułaskiego. Zaraz po zakończeniu działań wojennych wszyscy pracownicy ponownie podjęli pracę w Bibliotece, wywiezione zbiory wróciły - via Biblioteka Narodowa w Warszawie - do Paryża. Zaczęto też restaurować pomieszczenia biblioteczne, wznowiono działalność naukową i dydaktyczną. Pierwsze zebrania publiczne odbyły się już pod koniec 1944 roku. Później działalność naukową trzeba było jednak ograniczyć. Z paryskim Instytutem Katolickim uzgodniono, że od roku akademickiego 1945/46 przejmie on działalność dydaktyczną Ośrodka Studiów Polskich, zaś reaktywowane Towarzystwo Historyczno-Literackie rozpoczęło działalność odczytową.

 

Więcej…
 
Po roku 1960

Po odejściu na emeryturę Stanisława Wędkiewicza, który był dyrektorem Stacji w latach 1946-1960, funkcję tę pełnili kolejno: Paweł Szulkin, Witold Stefański, Feliks Widy-Wirski, Paweł Nowacki, Bolesław Kalabiński, Leszek Kasprzyk, Wiesław Skrzydło, Jerzy Borejsza, Henryk Ratajczak.

 

Więcej…
 
Działalność Stacji Naukowej PAN po drugiej wojnie światowej

W latach pięćdziesiątych Stacja oddzielona od Biblioteki Polskiej organizowała pomoc naukową dla kraju - przygotowywała ekspertyzy, kwerendy biblioteczne, gromadziła dokumentację oraz starała się ułatwiać pracę naukowcom francuskim (konsultacje, sprowadzanie książek, działalność informacyjna) oraz pracującym we Francji lektorom języka polskiego.

 

Więcej…
 
Historia pałacyku przy 74, rue Lauriston
Siedziba Stacji znajduje się w kamienicy wybudowanej na początku XX wieku. Dzieje tego obiektu są bardzo interesujące. Jego pierwszymi właścicielami byli książęta Clermont-Tonnerre, zaprzyjaźnieni z Marcelem Proustem - gościem salonów przy rue Lauriston (niektóre sceny z tych wizyt zostały utrwalone w powieści W poszukiwaniu straconego czasu). Bywali tam również Polacy - m.in. spokrewnionego z rodziną właścicieli Leon Radziwiłł czy Ignacy Paderewski. Później pałacyk ten został przez rodzinę Sanguszków. W 1919 roku był główną kwaterą polskiej delegacji wysłanej na Konferencję Wersalską, w skład której wchodzili między innymi Kazimierz Dłuski, Michał Sokolnicki, Antoni Sujkowski, Bolesław Wieniawa-Długoszowski. Przy 74, rue Lauriston odbywały się wówczas spotkania i odczyty z udziałem ważnych osobistości politycznych i naukowych. Przychodziła na nie również Maria Curie-Skłodowska. W okresie międzywojennym budynek przeszedł ponownie w ręce francuskie, zaś po drugiej wojnie światowej został zakupiony przez Polaków i przekazany Ambasadzie Polskiej w Paryżu.
 

Opracowano na podstawie:
  1. D. Rederowa, B. Jaczewski, W. Rolbiecki,Polska Stacja Naukowa w Paryżu w latach 1893-1978,  Wrocław [i in.] 1982.
  2. Polska Stacja Naukowa w Paryżu : przewodnikred. E. Bieńkowska [i in.],  Warszawa - Paryż 1994.